Oliwa z pierwszego tłoczenia
Spis treści
- Energia
- 884 kcal
- Tłuszcz
- śladowe ilości
- Dział
- Tłuszcze
- Rynek podobnych produktów
- Oliwa extra virgin – rynek
Wartości orientacyjne według treści artykułu. Dokładne dane podaje etykieta producenta.

Oliwa z pierwszego tłoczenia to nierafinowany tłuszcz roślinny otrzymywany mechanicznie z owoców oliwki europejskiej, czyli Olea europaea. W polskim użyciu nazwa ta bywa stosowana potocznie zamiennie z „oliwą extra virgin”, ale technologicznie nie każda oliwa z pierwszego tłoczenia ma tę samą jakość sensoryczną i chemiczną. To produkt płynny w temperaturze pokojowej, z przewagą jednonienasyconego kwasu oleinowego, ceniony zarówno do stosowania na zimno, jak i do umiarkowanej obróbki cieplnej. Aby dobrze ją wybierać i używać, warto rozumieć różnice między oliwą extra virgin, zwykłą oliwą virgin i oliwą rafinowaną.
Czym jest oliwa z pierwszego tłoczenia
Oliwa z pierwszego tłoczenia to kategoria oliwy z oliwek pozyskiwanej wyłącznie metodami mechanicznymi, bez użycia rozpuszczalników chemicznych i bez rafinacji. Należy do tłuszczów roślinnych, ponieważ powstaje z owoców drzewa oliwnego, a dokładniej z miąższu oliwek i częściowo z ich naturalnie obecnej frakcji wodnej.
W praktyce pod określeniem „oliwa z pierwszego tłoczenia” najczęściej rozumie się dwa pokrewne produkty:
- oliwę extra virgin, czyli oliwę najwyższej jakości w kategorii oliw niewinifikowanych chemicznie, o bardzo niskiej kwasowości i bez wad sensorycznych,
- oliwę virgin, również mechaniczną i nierafinowaną, ale dopuszczającą nieco wyższą kwasowość oraz drobne niedoskonałości smaku i aromatu.
Z technologicznego punktu widzenia nazwa nie oznacza dziś dosłownie jednego „pierwszego wyciśnięcia” w tradycyjnej prasie. W nowoczesnej produkcji oliwę uzyskuje się głównie przez rozdrabnianie owoców, mieszanie pasty i oddzielanie tłuszczu w wirówkach. „Pierwsze tłoczenie” jest więc nazwą historyczną i handlową, a nie opisem pojedynczego etapu prasowania.
Typowa oliwa z pierwszego tłoczenia jest płynna, zielonozłota lub złocista, wyraźnie aromatyczna, niekiedy lekko gorzka i pikantna. Dominują w niej jednonienasycone kwasy tłuszczowe, a jej typowe zastosowania to sałatki, pieczywo, warzywa, ryby, makarony, krótkie smażenie i wykańczanie gotowych dań.
Z jakiego surowca i w jaki sposób powstaje
Surowcem są owoce oliwki europejskiej. To istotna różnica wobec wielu innych olejów roślinnych, które tłoczy się z nasion lub pestek. Oliwa nie powstaje z pestek oliwek, lecz głównie z miąższu owocu. Pestki mogą być obecne podczas rozdrabniania całych owoców, ale nie są podstawowym źródłem tłuszczu.
Na smak, aromat, barwę i skład oliwy wpływają między innymi odmiana oliwek, stopień dojrzałości owoców, warunki klimatyczne, termin zbioru oraz szybkość przetworzenia po zerwaniu. Oliwki zebrane wcześniej dają zwykle oliwę bardziej zieloną, intensywniejszą, często bardziej gorzką i pikantną. Owoce dojrzalsze częściej dają smak łagodniejszy i wyższą wydajność tłuszczu.
Produkcja przebiega etapami:
Zbiór i selekcja owoców
Oliwki zbiera się ręcznie lub mechanicznie. Dla jakości kluczowe jest, by owoce były zdrowe, nieprzefermentowane i szybko trafiły do tłoczni. Długie składowanie zebranych oliwek sprzyja rozwojowi wad sensorycznych, takich jak zapach stęchły, winny czy octowy.
Mycie i rozdrabnianie
Owoce oczyszcza się z liści, gałązek i pyłu, a następnie miażdży na pastę. Dawniej używano kamiennych żaren, dziś częściej młynów metalowych. Na tym etapie uwalnia się tłuszcz zawarty w komórkach miąższu.
Malaksacja, czyli powolne mieszanie pasty
Pastę oliwkową miesza się przez określony czas, zwykle w kontrolowanej temperaturze. Ten etap pozwala drobnym kroplom oleju łączyć się w większe, co ułatwia późniejsze oddzielenie oliwy. Zbyt wysoka temperatura zwiększa wydajność, ale może osłabiać świeży aromat i zmieniać profil lotnych związków zapachowych.
Jeśli producent deklaruje tłoczenie na zimno lub ekstrakcję na zimno, oznacza to ograniczenie temperatury procesu. W oliwie z oliwek zwykle chodzi o temperaturę nieprzekraczającą 27°C podczas malaksacji i oddzielania. Taki produkt zachowuje więcej naturalnych aromatów i barwników, ale może być mniej neutralny i bardziej wrażliwy na światło, tlen i ciepło.
Oddzielanie oliwy od wody i części stałych
Współcześnie stosuje się głównie wirówki poziome i pionowe. Umożliwiają one rozdzielenie fazy olejowej od roślinnych cząstek stałych i naturalnej wody zawartej w owocach. W tradycyjnych prasach używano mat i nacisku mechanicznego, ale dziś to rozwiązanie ma mniejsze znaczenie przemysłowe.
Filtracja albo sedymentacja
Świeża oliwa może być filtrowana, aby usunąć drobne cząstki miąższu i resztki wody, albo pozostawiana niefiltrowana. Oliwa niefiltrowana bywa bardziej mętna i intensywna, ale zwykle jest też mniej trwała. Pozostałości wody i cząstek roślinnych mogą przyspieszać pogorszenie jakości podczas przechowywania.
Brak rafinacji
Oliwa z pierwszego tłoczenia nie jest rafinowana. Nie przechodzi etapów takich jak neutralizacja, odbarwianie czy dezodoryzacja, typowych dla oliwy rafinowanej. Dzięki temu zachowuje naturalny smak, aromat, polifenole i barwniki, ale jednocześnie jej cechy sensoryczne są bardziej zróżnicowane i zależne od surowca oraz partii.
Jakie odmiany warto rozróżniać
Oliwa extra virgin a oliwa virgin
Obie są nierafinowane i otrzymywane mechanicznie z oliwek. Różnią się przede wszystkim parametrami jakościowymi. Oliwa extra virgin musi spełniać bardziej rygorystyczne wymagania dotyczące wolnej kwasowości oraz oceny sensorycznej. W praktyce oznacza to czystszy profil smakowo-zapachowy, bez zauważalnych wad.
Oliwa virgin także jest produktem naturalnym i nierafinowanym, ale może być sensorycznie mniej wyrafinowana. W sprzedaży detalicznej w Polsce zdecydowanie częściej spotyka się oliwę extra virgin niż zwykłą virgin.
Oliwa filtrowana i niefiltrowana
Oliwa filtrowana jest klarowniejsza i zwykle stabilniejsza podczas przechowywania. Oliwa niefiltrowana może mieć osad i mętność wynikające z obecności drobnych cząstek owocu. Nie jest to automatycznie wada, ale taki produkt powinien być szybciej zużyty i staranniej chroniony przed pogorszeniem jakości.
Oliwa z pierwszego tłoczenia a oliwa rafinowana
Oliwa rafinowana powstaje z oliw niższej jakości, które po oczyszczeniu tracą znaczną część smaku, zapachu i barwy. Często jest potem mieszana z niewielką ilością oliwy virgin lub extra virgin, by poprawić cechy sensoryczne. Taki produkt ma łagodniejszy smak i zwykle większą neutralność podczas smażenia, ale nie jest tym samym co oliwa z pierwszego tłoczenia.
Najważniejsze właściwości oliwy z pierwszego tłoczenia
| Cecha | Typowa wartość lub opis | Od czego zależy | Ważne zastrzeżenie |
|---|---|---|---|
| Pochodzenie | Tłuszcz roślinny otrzymywany z owoców oliwki europejskiej, głównie z miąższu oliwek. | Od gatunku i odmiany oliwek, regionu uprawy i sposobu zbioru. | Nie jest to olej z pestek ani mieszanina różnych olejów, jeśli etykieta mówi o czystej oliwie z oliwek. |
| Sposób produkcji | Uzyskiwana mechanicznie przez rozdrabnianie owoców, mieszanie pasty i oddzielanie fazy olejowej. | Od technologii tłoczni, czasu od zbioru do przetworzenia i temperatury procesu. | Określenie „pierwsze tłoczenie” ma dziś często znaczenie historyczne, a nie dosłownie prasowe. |
| Stopień przetworzenia | Produkt nierafinowany, zwykle filtrowany lub niefiltrowany, bez chemicznej ekstrakcji i bez dezodoryzacji. | Od kategorii handlowej i decyzji producenta dotyczącej filtracji. | Nierafinowana oliwa zachowuje więcej naturalnych związków zapachowych, ale bywa mniej trwała niż oliwa rafinowana. |
| Dominujące kwasy tłuszczowe | Przewaga kwasu oleinowego; orientacyjnie około 55–83% jednonienasyconych kwasów tłuszczowych, 7–20% nasyconych i 3,5–21% wielonienasyconych. | Od odmiany oliwek, klimatu, dojrzałości owoców i warunków sezonu. | Skład nie jest identyczny dla wszystkich oliw; etykieta konkretnego produktu może podawać wartości bardziej precyzyjne. |
| Stan w temperaturze pokojowej | Ciecz o umiarkowanej lepkości, zwykle klarowna lub lekko mętna. | Od temperatury otoczenia, filtracji i naturalnego składu frakcji tłuszczowych. | W chłodzie może mętnieć lub częściowo krzepnąć, co samo w sobie nie oznacza zepsucia. |
| Smak i aromat | Od łagodnie owocowego po wyraźnie trawiasty, z nutami zielonych liści, migdałów, ziół, czasem goryczką i pieprzną pikantnością. | Od odmiany, terminu zbioru, świeżości owoców, filtracji i zawartości polifenoli. | Goryczka i lekka pikantność nie są wadą; w extra virgin często świadczą o obecności naturalnych związków fenolowych. |
| Odporność na ogrzewanie | Nadaje się do krótkiego i umiarkowanego smażenia oraz pieczenia, zwłaszcza gdy temperatura nie jest zbyt wysoka i czas ogrzewania nie jest długi. | Od jakości oliwy, zawartości wolnych kwasów tłuszczowych, filtracji i długości podgrzewania. | Sam punkt dymienia nie wystarcza do oceny; przegrzewanie pogarsza smak i przyspiesza rozkład także dobrej oliwy. |
| Przechowywanie | Najlepiej w ciemnym, szczelnym opakowaniu, z dala od światła, ciepła i powietrza. | Od rodzaju opakowania, częstotliwości otwierania i temperatury przechowywania. | Po otwarciu jakość stopniowo spada; duże opakowanie nie zawsze jest korzystne, jeśli oliwa zużywana jest powoli. |
Smak, zapach, barwa i konsystencja
Dobra oliwa z pierwszego tłoczenia ma zapach świeży i roślinny. Mogą pojawiać się nuty zielonej trawy, liści pomidora, karczocha, jabłka, migdałów, ziół albo dojrzałych oliwek. Profil aromatyczny zależy od odmiany i regionu. Oliwy z południa Europy bywają łagodniejsze, a oleje z wcześniejszego zbioru często są intensywniejsze i bardziej pieprzne.
Smak nie powinien być płaski. W oliwie extra virgin ceniona jest owocowość, a także umiarkowana goryczka i pikantność odczuwana w gardle. To nie wada, lecz cecha związana z obecnością związków fenolowych. Wadami są natomiast nuty stęchłe, metaliczne, ziemiste, pleśniowe, octowe lub przypominające stary orzech.
Barwa może wahać się od żółtozłotej do zielonkawej. Kolor zależy od zawartości chlorofili i karotenoidów, a także od stopnia dojrzałości owoców. Sama intensywność zieleni nie dowodzi wyższej jakości.
Konsystencja jest płynna, ale nie całkiem wodnista. W temperaturze chłodniczej oliwa może gęstnieć, mętnieć i tworzyć kryształki. To zwykle naturalny efekt wytrącania się części triacylogliceroli, a nie oznaka zepsucia.
Skład kwasów tłuszczowych i wartość energetyczna
Oliwa z pierwszego tłoczenia składa się prawie wyłącznie z tłuszczu, dlatego dostarcza około 884 kcal w 100 g. Jedna łyżka stołowa, w zależności od gęstości i sposobu nalewania, to zwykle około 10–14 g, czyli mniej więcej 88–124 kcal.
Wśród kwasów tłuszczowych dominują jednonienasycone, przede wszystkim kwas oleinowy. Typowy profil wygląda orientacyjnie tak:
- kwasy nasycone: około 7–20%, głównie palmitynowy i stearynowy,
- kwasy jednonienasycone: około 55–83%, głównie oleinowy,
- kwasy wielonienasycone: około 3,5–21%, głównie linolowy, z niewielką ilością linolenowego.
Taki skład odróżnia oliwę od olejów bardzo bogatych w wielonienasycone kwasy tłuszczowe, na przykład lnianego czy części olejów słonecznikowych. Wyższy udział kwasu oleinowego zwykle poprawia stabilność oksydacyjną podczas przechowywania i ogrzewania.
Oliwa extra virgin zawiera też składniki towarzyszące, których w rafinowanych olejach jest mniej: tokoferole, związki fenolowe, skwalen oraz naturalne barwniki. Nie są to składniki obecne w ogromnych ilościach, ale mają znaczenie dla smaku, aromatu i częściowo dla trwałości. Oliwa jako tłuszcz roślinny naturalnie nie zawiera cholesterolu.
Zastosowania kulinarne
Oliwa z pierwszego tłoczenia najlepiej sprawdza się tam, gdzie jej smak jest zaletą, a nie przeszkodą. To tłuszcz bardzo wszechstronny, ale nie całkowicie neutralny.
- Na zimno: do sałatek, surówek, carpaccio, hummusu, past warzywnych, pieczywa i sosów vinaigrette.
- Do wykańczania dań: do zup kremów, grillowanych warzyw, makaronów, ryb, pieczonych ziemniaków i dań strączkowych.
- Do krótkiego smażenia: warzyw, jajek, filetu rybnego, kawałków drobiu, jeśli temperatura nie jest nadmiernie wysoka.
- Do pieczenia i duszenia: w daniach śródziemnomorskich, focacci, warzywach z piekarnika i zapiekankach.
- Do majonezów i emulsji: szczególnie gdy wybiera się łagodniejszą oliwę, bo intensywna może dominować smakowo.
Czy oliwa z pierwszego tłoczenia nadaje się do smażenia? Tak, ale najlepiej do smażenia niezbyt długiego i w rozsądnej temperaturze. Praktycznie oznacza to unikanie dymienia tłuszczu, rozgrzewania pustej patelni przez długi czas i wielokrotnego używania tej samej porcji oliwy. Przy intensywnym smażeniu w wysokiej temperaturze część walorów sensorycznych i naturalnych związków ochronnych po prostu się traci.
Czym różni się od podobnych tłuszczów
Najbardziej sensowne jest porównanie oliwy z pierwszego tłoczenia z trzema bliskimi produktami: oliwą rafinowaną, olejem rzepakowym i olejem z awokado.
Oliwa z pierwszego tłoczenia a oliwa rafinowana
Obie pochodzą z oliwek, ale pierwsza jest nierafinowana i zachowuje naturalny aromat, druga zaś jest oczyszczona, łagodniejsza, jaśniejsza i bardziej neutralna. Do sałatek i wykańczania dań zwykle lepsza jest oliwa z pierwszego tłoczenia. Do zastosowań, w których smak ma nie dominować, niektórzy wybierają oliwę rafinowaną.
Oliwa z pierwszego tłoczenia a olej rzepakowy
Oba tłuszcze roślinne mają korzystny udział kwasów jednonienasyconych i mogą być używane zarówno na zimno, jak i do smażenia. Olej rzepakowy rafinowany jest zwykle bardziej neutralny smakowo i często tańszy. Oliwa ma natomiast bardziej wyrazisty aromat i inny zestaw naturalnych związków towarzyszących.
Oliwa z pierwszego tłoczenia a olej z awokado
Oba tłuszcze powstają z miąższu owoców, a nie z nasion. Oba są bogate w jednonienasycone kwasy tłuszczowe. Olej z awokado może być jeszcze łagodniejszy i, w wersji rafinowanej, często lepiej znosi intensywne ogrzewanie. Oliwa jest jednak lepiej zdefiniowaną kategorią jakościową i ma silniej zakorzenioną tradycję kulinarną.
Jak wybierać produkt dobrej jakości
Przy zakupie warto najpierw sprawdzić pełną nazwę. Jeśli zależy na produkcie nierafinowanym, należy szukać określeń „oliwa extra virgin” albo „oliwa virgin”. Sam napis „oliwa z oliwek” może oznaczać mieszankę oliwy rafinowanej i oliwy z pierwszego tłoczenia.
Pomocne są też inne informacje z etykiety:
- kategoria produktu: extra virgin, virgin, oliwa z oliwek rafinowana lub mieszana,
- data minimalnej trwałości i, jeśli podano, sezon zbioru,
- kraj pochodzenia lub mieszanka oliw z różnych krajów,
- rodzaj opakowania, najlepiej ciemne szkło lub metalowa puszka,
- informacja o filtracji lub niefiltrowaniu, jeśli jest istotna dla producenta,
- objętość opakowania dopasowana do tempa zużycia.
Nie warto oceniać jakości wyłącznie po kolorze, modnym haśle marketingowym lub bardzo wysokiej cenie. Zielona oliwa nie musi być lepsza od złotej, a intensywny smak nie zawsze oznacza, że dany produkt będzie pasował do każdej potrawy.
Przechowywanie, utlenianie i oznaki pogorszenia jakości
Najwięksi wrogowie oliwy to światło, tlen i wysoka temperatura. Dlatego najlepiej przechowywać ją w szczelnie zamkniętej butelce lub puszce, w ciemnym miejscu, z dala od kuchenki i parapetu. Temperatura pokojowa umiarkowana, bez przegrzewania, jest zwykle lepsza niż trzymanie butelki tuż przy źródle ciepła.
Lodówka nie jest konieczna, choć w gorącym mieszkaniu może spowolnić utlenianie. Trzeba jednak pamiętać, że po schłodzeniu oliwa może zmętnieć i częściowo zestalić się. Po powrocie do wyższej temperatury zwykle odzyskuje płynność.
Utlenianie to reakcja tłuszczu z tlenem, prowadząca do powstawania związków pogarszających smak i zapach. Jełczenie jest praktycznym skutkiem tych przemian. Objawy pogorszenia jakości to:
- zapach starego orzecha, kartonu, farby lub wosku,
- utrata świeżego, owocowego aromatu,
- smak płaski, tępy, drażniąco gorzki albo nienaturalnie ostry,
- nietypowa lepkość,
- szybsze dymienie niż wcześniej przy podobnym podgrzewaniu.
Osad lub mętność nie muszą oznaczać zepsucia. W oliwie niefiltrowanej mogą wynikać z obecności naturalnych cząstek owocu, a w schłodzonej także z krystalizacji części tłuszczu. O jakości trzeba sądzić łącznie po rodzaju produktu, temperaturze przechowywania, zapachu i smaku.
Jeśli oliwa była używana do smażenia, nie należy przechowywać jej długo „na później” bez oceny stanu. Resztki panierki, woda z produktów i wysoka temperatura przyspieszają degradację. Nie warto mieszać świeżej oliwy ze starą tylko po to, by zamaskować zużycie.
Mity i nieporozumienia
- „Oliwa z pierwszego tłoczenia nie nadaje się do żadnego smażenia” – to nieprawda. Nadaje się do krótkiego i umiarkowanego smażenia, choć nie jest najlepszym wyborem do długiego, bardzo intensywnego podgrzewania.
- „Im bardziej zielona oliwa, tym lepsza” – kolor zależy głównie od chlorofili i karotenoidów, a nie sam w sobie od jakości.
- „Goryczka oznacza zepsucie” – nie. Lekka goryczka i pieprzna nuta są typowe dla wielu dobrych oliw extra virgin.
- „Każda oliwa z oliwek to to samo” – nie. Istnieje wyraźna różnica między extra virgin, virgin i oliwą rafinowaną lub mieszaną.
- „Tłoczenie na zimno automatycznie oznacza najlepszy produkt do każdego celu” – nie. Taki produkt zwykle jest bardziej aromatyczny, ale nie zawsze najpraktyczniejszy do intensywnego smażenia.
- „Zmętnienie w lodówce dowodzi fałszerstwa” – nie. Schłodzona oliwa często naturalnie mętnieje lub gęstnieje.
Ciekawostki o oliwie z pierwszego tłoczenia
- Oliwa należy do nielicznych popularnych tłuszczów spożywczych wytwarzanych głównie z miąższu owocu, a nie z nasion.
- W profesjonalnej ocenie sensorycznej używa się ciemnych kieliszków, aby kolor nie sugerował jakości degustatorowi.
- Pikantne drapanie w gardle po spróbowaniu oliwy bywa związane z obecnością określonych związków fenolowych, a nie z dodatkiem pieprzu.
- Różnice między rocznikami oliwy mogą być zauważalne podobnie jak w przypadku wina, bo wpływają na nie warunki sezonu.
- Największa wydajność tłuszczu z owoców nie zawsze idzie w parze z najbardziej złożonym aromatem.
- Oliwa niefiltrowana zwykle wygląda bardziej „naturalnie”, ale niekoniecznie przechowuje się lepiej niż filtrowana.
- W wielu tradycyjnych kuchniach śródziemnomorskich oliwa służy nie tylko do sałatek, ale też do duszenia i pieczenia warzyw, ryb oraz pieczywa.
- Określenie „pierwsze tłoczenie” bywa utrwalone historycznie, mimo że współczesna produkcja zazwyczaj opiera się na wirowaniu, a nie klasycznych prasach.
Najczęstsze pytania
Czy oliwa z pierwszego tłoczenia i oliwa extra virgin to to samo?
Nie zawsze. Oliwa extra virgin jest szczególną kategorią oliwy z pierwszego tłoczenia, czyli oliwy mechanicznej i nierafinowanej o najwyższych wymaganiach jakościowych. Każda extra virgin jest oliwą z pierwszego tłoczenia, ale nie każda oliwa z pierwszego tłoczenia musi spełniać standard extra virgin.
Czy oliwa z pierwszego tłoczenia jest tłuszczem roślinnym?
Tak. To typowy tłuszcz roślinny otrzymywany z owoców oliwki europejskiej. Nie zawiera tłuszczu mlecznego, zwierzęcego ani morskiego.
Czy oliwa z pierwszego tłoczenia jest rafinowana?
Nie. To produkt nierafinowany, otrzymywany metodami mechanicznymi. Dzięki temu zachowuje naturalny smak, aromat i część związków towarzyszących, ale jest mniej neutralna niż oliwa rafinowana.
Czy zmętnienie oliwy oznacza, że się zepsuła?
Niekoniecznie. Zmętnienie może wynikać z niskiej temperatury albo z obecności drobnych cząstek owocu w oliwie niefiltrowanej. O zepsuciu bardziej świadczą nieprzyjemny zapach, smak starego orzecha, kartonu lub utrata świeżego aromatu.
Jaki tłuszcz do smażenia: oliwa z pierwszego tłoczenia czy oliwa rafinowana?
To zależy od zastosowania. Do krótkiego smażenia i dań, w których smak oliwy jest atutem, dobrze sprawdza się oliwa z pierwszego tłoczenia. Do bardziej neutralnego i intensywniejszego smażenia praktyczniejsza bywa oliwa rafinowana.
Jak długo można przechowywać oliwę po otwarciu?
Nie ma jednej uniwersalnej liczby miesięcy dla wszystkich produktów, bo trwałość zależy od jakości początkowej, opakowania, temperatury i częstotliwości otwierania. W praktyce najlepiej zużyć ją możliwie świeżo i regularnie kontrolować zapach oraz smak.
Czy ciemna butelka gwarantuje wysoką jakość?
Nie. Ciemne szkło lepiej chroni przed światłem, więc pomaga zachować jakość, ale nie jest gwarancją dobrego surowca ani prawidłowej produkcji. O jakości decydują także świeżość oliwek, technologia i warunki przechowywania.
Po czym poznać dobrą oliwę do sałatek?
Powinna mieć świeży, czysty aromat i smak bez wad stęchłych czy octowych. Wybieraj oliwę extra virgin w szczelnym opakowaniu, z rozsądną datą trwałości, najlepiej taką, której profil smakowy odpowiada potrawie: od łagodnego po wyraźnie ziołowy i pieprzny.
Skąd są wartości odżywcze
Wartości w tej karcie to orientacyjne zakresy w 100 g dla typowych wyrobów tego rodzaju, a nie dane konkretnego producenta. Dokładne wartości zawsze podaje etykieta produktu.
Do porównania: USDA FoodData Central oraz tabele składu i wartości odżywczej żywności Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – PIB. Jak powstają karty: zasady redakcyjne.




